مجله اینترنتی اظهار
اظهار دات آی آر

پیشرفت جامعه نیازمند فرهنگ کار جمعی است

ضعیف بودن فرهنگ کار جمعی یکی از مسائلی که در سال های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در بسیاری از محافل این موضوع را یکی از عوامل کند بودن پیشرفت ها در جوامع مطرح نموده اند. داشتن روحیه کار جمعی و توان سازگاری با دیگران در جامعه قابلیتی است که به رشد و شکوفایی منجر خواهد شد. این موضوع در پرسش های مقام معظم رهبری در خصوص آسیب شناسی سبک زندگی اسلامی نیز مطرح شده است. این گزارش به بررسی دلایل و راهکارهای این موضوع می پردازد. هرچند در این زمینه داده ها و اطلاعات تجربی که بتواند وجود یا عدم وجود چنین روحیه را نشان این گزاره ً دهد، به حد کافی نداریم. اما معمولا که مردم ایران فاقد روحیه کار جمعی هستند، به صورت یک گزاره بدیهی مورد بحث قرار می گیرد. مثال هایی که در این باره بحث می شود متنوع است. برای نمونه می گویند ما در زمنیه ورزش های عمومی مانند فوتبال ضعیف هستیم اما در ورزش های انفرادی مانند کشتی موفق عمل می کنیم. همچنین وجود اختلافات میان افراد و کمبود همکاری بین گروه های شغلی گوناگون از مثال هایی است که برای بحث مساله کار جمعی مطرح می کنند. به سختی می توان چنین ادعایی را از انجام کار جمعی ناتوان ً پذیرفت که ایرانیان ذاتا هستند. یک مردم شناس ایرانی در آثار گوناگون خود نشان داده که در روستاها در دوره های گذشته ایران همکاری و مشارکت به طور جدی وجود داشته است. وجود اشکال گوناگون تعاونی ها و آیین ها و رسوم گوناگون در فرهنگ ایرانی نشان دهنده این واقعیت است که نمی توان این مساله را به گذشته ایرانی ها نسبت داد که ایرانی ها از ابتدا روحیه کار جمعی ندارند.اگر بپذیریم روحیه کار جمعی در حال حاضر وجو ندارد یا ضعیف است، باید بپذیریم که این امر پدیده ای مدرن در ساختار فرهنگی اجتماعی سیاسی ایران است.

برای تبیین این مساله ما باید به بررسی این مساله بپردازیم که شرایط لازم برای گسترش کار جمعی و روحیه کار گروهی چه چیزهایی است. امروزه در کشورهای توسعه یافته صنعتی، اشکال گوناگون کار جمعی گسترده وجود دارد. برای مثال در حوزه فعالیت های علمی می توان نمونه های زیادی را مشاهده کرد. همچنین در حوزه ورزش می توان موفقیت ورزش های جمعی و گسترش این نوع ورزش ها را شاهد بود. از این رو نمی توانیم قابلیت ً چنین استدلال کنیم که فرهنگ مدرن ماهیتا شکل دادن به فعالیت های گروهی و تقویت روحیه کار جمعی را ندارد. چه عواملی، روحیه کار جمعی را تضعیف می کند؟ برای تبیین عوامل تضعیف کننده روحیه کار جمعی به ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه توجه کنیم. چراکه افراد در چارچوب این ساختارها،فعالیت ها و رفتارهای خود را شکل می دهند. برای داشتن روحیه کار جمعی، اولین آن ها وجود مهارت های مدنی توسعه یافته در درون جامعه است. این نهادها به دلیل اینکه افراد را به اختیار و داوطلبانه و بدون اجبار، به کار می گیرند، روحیه کار جمعی را گسترش می دهند. دومین شرط، وجود ساز و کارهای دموکراتیک در ساختار سیاسی و اجتماعی است.

منظور از این ساز و کارها، ایجاد امکان مشارکت تمامی مردم در شکل گیری نهادها و تصمیم گیری در این حوزه ها است. در صورتی که نهادهای گوناگون جامعه بر اساس اندیشه و مشارکت اکثریت مردم اداره نشود یا در صورتی که ساختارهای اجتماعی نتوانند احساس عدالت و برابری را در بین افراد شکل دهند افراد در چنین ساختاری نگرش، انگیزش و تمایل کافی برای کار جمعی را نخواهند داشت. سومین عامل برای تقویت فرهنگ کار جمعی، بالا بودن سرمایه اجتماعی در جامعه است. سرمایه اجتماعی را می توان با مولفه های گوناگون تعریف کرد. یکی از مولفه ها، اعتماد اجتماعی است. هر مقدار که سرمایه اجتماعی فرسوده تر شود و هر مقدار که میزان اعتماد اجتماعی به عنوان مهمترین مولفه اجتماعی تقلیل یابد، به همین مقدار نیز روحیه کار جمعی کم می شود. لازمه اینکه دو یا چند نفر برای تحقق هدف واحد فعالیت کنند باید این افراد بتوانند یکدیگر را بپذیرند و با رویکردی مثبت به هم نگاه کنند. در نظامی اجتماعی که سرمایه اجتماعی کاهش بیابد امکان اعتماد افراد به هم کاهش خواهد یافت. در این فضا نمی توان انتظار داشت که افراد بتوانند با هم کار کنند. آیا فردگرایی که محصول مدرنیسم است، در تضعیف کار جمعی تاثیر نداشته است؟ ِ فردگرایی در معنای مدرن آن در کشورهای غربی ، در برابر کار جمعی قرار ً بیشتر توسعه یافته اتفاقا نگرفته است چون سازو کارهایی که در این جوامع وجود دارد آنها را به همکاری و فعالیت گروهی می کشاند. در جوامع غربی امکان اجتماعی و حقوقی برای کار جمعی مناسب است.

این نهادهاباعث می شوند ارزش های فردگرایانه توجه بیشتر به خواست ها و آرزوهای جمعی مردم قائل شود. اگر ساختارهای اجتماعی و فرهنگی را اصلاح نکنیم روحیه کار جمعی ضعیف تر خواهد شد. همچنین باید به این واقعیت توجه داشت که روحیه کار جمعی زمانی تقویت می شود که افراد از امکانات مادی اقتصادی و اجتماعی کافی برای پیشبرد هدف های گونگون خود برخوردار باشند. توسعه یافتگی صنعتی در جوامع غربی این امکان را فراهم می کند که افراد بتوانند ذر کنار هم برای تحقق هدف های اساسی مشارکت فعال کنند. یکی دیگر از مهم ترین عوامل کاهش روحیه جمعی آیین زدایی از نظام اجتماعی است. در روستاها افراد می توانستند در نظام اجتماعی برای پیشبرد هدف های مشترک با هم فعالیت کنند. در دهه های اخیر به دلایل مختلف آیین های سنتی در جامعه یا از میان رفته اند یا این که تنها عده ای به جای مانده که معنا و محتوای آن ها نیز دست کاری شده و نمی توانند کارکردهای اجتماعی کار جمعی را ایفا کنند.

عامل دیگری که برای گسترش کار جمعی اهمیت دارد وجود یک نظام حقوقی تامین کننده منافع افرادی است که متکی به قانون هستند. در صورتی که افراد احساس کنند که قانون و نهادهای حقوقی، منافع آن ها را در نظام اجتماعی تضمین نمایند، افراد تلاش می کنند تا به صورت فردی فعالیت های خود را به پیش ببرند. چرا که در صورت بروز اختلاف بر سر منافع، این امکان وجود دارد که عده ای مظلوم واقع شوند. از این رو برای پیشگیری از تنش هایی که تضییع منافع افراد در کار جمعی را شامل می شود، قانون و نظام حقوقی باید بتواند تمامی حقوق همه افراد را در هر موقعیتی تامین کند. شیوه سازمان دهی فعالیت های اجتماعی و سیاسی و فرهنگی در جوامعی که شیوه کار جمعی توسعه یافته است و شیوه های توزیع قدرت و خدمات و مجموعه اموری که مردم با آن سر و کار دارند، به صورت جمعی سازمان دهی می شوند، کار جمعی نیز، شکل می گیرد. برای مثال اگر فعالیت ها در نظام آموزشی به گونه ای تنظیم شود که افراد فضایی برای هم رایی و همدلی نداشته باشند، کار در نظام آموزشی به سوی فردی شدن سوق پیدا می کند. نقش نظامهای آموزشی نظام آموزش اعم از مدرسه یا آموزش عالی باید به گونه ای نسل های جوان را آموزش دهد که آن ها لوازم و قواعد ارزشی و عاطفی و همچنین مهارت ها یا قابلیت های گوناگون ارتباطی و جمعی را فرابگیرند. در صورتی که نظام آموزش عمومی یا عالی در روش های آموزشی نیز در برنامه ها و محتوای درسی از کار تیمی یا جمعی استفاده نکند و آموزش جمعی را به عنوان استراتژی و به معنای این نظام آموزشی به گونه ای ً هدف نگنجاند طبیعتا نخواهد بود که افراد در آن بتوانند مهارت های لازم را برای حل مسائل جمعی را فرا بگیرند.

یکی دیگر از عوامل تاثیرگذار بر روحیه و فرهنگ کار جمعی وجود نوعی پیوند در میراث فرهنگی سنت و نظام اخلاقی جامعه با مجموعه نهادها و الزامات جامعه مدرن است. در جامعه امروزی که گسست بین سنت و مدرنیته در حال فزونی است نسل های آینده که در فضای امروزی جامعه ً طبیعتا بزرگ می شوند و امکان برقراری ارتباط با رمزهای ارتباط جمعی را از دست می دهند. از این رو نوعی گفتگو و تعامل میان سنت ایرانی با مدرنیته امروز ایران یکی از لوازم گسترش روحیه کار تیمی است. ما نمی توانیم وضع کنونی جامعه ایران در زمینه ضعف کار جمعی را یک امر ذاتی برای انسان ایرانی تعریف کنیم وضع موجود در نتیجه مجموعه تحولاتی که در سده های اخیر به وجود آمده شکل گرفته است. به بیان دیگر آنچه که امروز در جامعه مشاهده می کنیم محصول مجموعه فرایندهای امروزی جامعه است اگر ما بخواهیم این فرایندها را به گونه ای هدایت کنیم که یکی از نتایج آن گسترش روحیه یا فرهنگ کار جمعی باشد. البته بر اساس این دیدگاه می توان گفت موضوع کار جمعی را نباید یک مساله اخلاقی تلقی کرد اگر روحیه کار جمعی کاهش یافته، نباید از راه توصیه و نصحیت برطرف کرد چراکه هر فردی، رفتارهایش را بر اساس موقعیتی که در آن قرار گرفته شکل نمی دهد. با توجه به مجموعه عواملی که بیان کردیم، برای بهبود کار جمعی باید عواملی که این فرهنگ را تضعیف می کند بررسی و برای بهبود، آنها را تغییر دهیم. برای مثال نظام آموزشی ایران نه تنها برای کار جمعی در حوزه اقتصاد و سیاست بلکه در حوزه یادگیری هم به بازخوانی مدل های یادگیری بپردازد. باید نظام حقوقی در جامعه ایران به بازخوانی و بازتعریف خود بپردازند. باید قوانینی که بتواند از توزیع عادلانه منافع دفاع کند و مقررات رسمی که بتواند تضمین کننده امنیت شغلی و منفعت افراد باشد، تدوین شود. به همین ترتیب می توان درباره عوامل دیگر به بررسی پرداخت و ساختارها را به گونه ای تغییر داد که امکان گسترش کار جمعی بیشتر را فراهم کند./مجله پژواک شهر

مجله اینترنتی اظهار
ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

20 − شانزده =